Bahar baýramy golaýlaşýarka, bazarda alçalar köp. Internet ulanyjylarynyň käbiri köp mukdarda alça iýenden soň göwrelilik, aşgazan agyry we içgeçme bilen keselländiklerini aýtdylar. Beýlekiler bolsa alçalary köp iýmegiň demir we sianid zäherlenmesine sebäp bolup biljekdigini öňe sürdüler. Alça iýmek henizem howpsuzmy?
Bir gezekde köp mukdarda alça iýmek, aňsatlyk bilen iýmit siňdiriş bozulmasyna sebäp bolup biler.
Ýakynda bir internet ulanyjysy üç çanak alça iýenden soň içgeçme we gaýtarma bolandygyny ýazdy. Çžejýan Hytaý Lukmançylyk Uniwersitetiniň Üçünji şahamça hassahanasynyň (Çžejýan Çžonşan hassahanasy) gastroenterologiýa boýunça baş lukmanyň kömekçisi Wang Lingýu alçalaryň süýüme baýdygyny we siňdirilmeginiň aňsat däldigini aýtdy. Esasanam dalagy we aşgazany gowşak adamlar üçin birbada köp alça iýmek gaýtarma we geçirgeç ýaly gastroenterite meňzeş alamatlara aňsatlyk bilen sebäp bolup biler. Eger alçalar täze ýa-da küýzeli däl bolsa, olar sarp edijide ýiti gastroenterite sebäp bolup biler.
Alçalaryň tebigaty ýyly, şonuň üçin çygly we ýyly bedenli adamlar olary köp iýmeli däl, sebäbi bu agyz guraklygy, bokurdagyň guraklygy, agyz ýaralary we iç gatama ýaly yssylygyň artyk alamatlaryna sebäp bolup biler.
Alçany ortaça iýmek demir zäherlenmesine getirmez.
Demir zäherlenmesi demriň aşa köp kabul edilmeginden ýüze çykýar. Maglumatlar görkezýär, içilen demriň mukdary beden agramynyň her kilogramyna 20 milligrama ýetende ýa-da ondan geçende ýiti demir zäherlenmesi ýüze çykyp biler. 60 kilogram agramly ulular üçin bu takmynan 1200 milligram demir bolar.
Şeýle-de bolsa, alçanyň düzüminde demriň mukdary 100 gramda diňe 0,36 milligramdyr. Demir zäherlenmesine sebäp bolup biljek mukdarda ýetmek üçin, agramy 60 kilogram bolan ulularyň takmynan 333 kilogram alça iýmegi gerek bolar, bu bolsa adaty adamyň birbada iýmegi mümkin däl.
Köp iýýän hytaý keleminiň düzüminde 100 gramda 0,8 milligram demir bardygyny bellemek gerek. Şeýlelikde, eger kimdir biri alça iýmekden demir zäherlenmesinden howatyrlanýan bolsa, hytaý kelemini iýmekden hem gaça durmaly dälmi?
Alça iýmek sianid zäherlenmesine sebäp bolup bilermi?
Adamlarda sianid bilen zäherlenmegiň alamatlaryna gaýtarma, göwrelilik, başagyry, baş aýlanma, bradikardiýa, konwulsiýalar, dem alyş ýetmezçiligi we ahyrsoňy ölüm girýär. Mysal üçin, kaliý sianidiniň öldüriji dozasy 50-den 250 milligrama çenli bolup, bu bolsa mysýakyň öldüriji dozasy bilen deňeşdirilip bilner.
Ösümliklerdäki sianidler adatça sianid görnüşinde bolýar. Rosaceae maşgalasyna degişli köp ösümlikleriň tohumlarynda, mysal üçin, şeftali, alça, erik we erikde sianidler bar we hakykatdanam, alçanyň ýadrolarynda hem sianidler bar. Şeýle-de bolsa, bu miweleriň eti sianidleri öz içine almaýar.
Sianidleriň özi zäherli däl. Diňe ösümlik öýjükleriniň gurluşy ýok edilende, sianogen ösümliklerdäki β-glýukozidaza zäherli wodorod sianidini öndürmek üçin sianidleri gidrolizläp bilýär.
Alça dänesiniň her gramyndaky sianid mukdary, wodorod sianidine öwrülende, bary-ýogy onlarça mikrogramdyr. Adamlar, adatça, bilgeşleýin alça dänesini iýmeýärler, şonuň üçin alça dänesiniň adamlary zäherlemegi örän seýrek duş gelýär.
Adamlarda zäherlenmä sebäp bolýan wodorod sianidiň dozasy beden agramynyň her kilogramyna takmynan 2 milligramdyr. Internetde az mukdarda alça iýmegiň zäherlenmä sebäp bolup biljekdigi baradaky öňe sürmeler aslynda asla mümkin däl.
Alçalaryň lezzetini rahatlyk bilen iýiň, ýöne çukurlaryny iýmekden gaça duruň.
Birinjiden, sianidleriň özi zäherli däl we adamlarda ýiti zäherlenmä sebäp bolup biljek zat wodorod sianiddir. Alçalardaky sianidleriň hemmesi çukurlarda ýerleşýär, olary adatça adamlaryň dişlemegi ýa-da çeýnemegi kyn bolýar we şonuň üçin iýilmeýär.
Ikinjiden, sianidleri aňsatlyk bilen aýryp bolýar. Sianidler gyzdyrmaga durnuksyz bolany üçin, olary aýyrmagyň iň netijeli usuly düýpli gyzdyrmakdyr. Barlaglar gaýnatmak arkaly sianidleriň 90% -den gowragyny aýryp bolýandygyny görkezdi. Häzirki wagtda halkara derejesinde sianid saklaýan bu iýmitleri çig görnüşinde iýmekden gaça durmak maslahat berilýär.
Sarp edijiler üçin iň ýönekeý usul miweleriň çukurlaryny iýmekden gaça durmakdyr. Eger kimdir biri bilgeşleýin çukurlaryny çeýnemese, miweleri iýmekden sianid zäherlenmesiniň mümkinçiligi asla ýok.
Ýerleşdirilen wagty: 20-nji ýanwar 2025